Bezsenność

Ćwiczenie trzecie

Mam nadzieję, że już trochę oswoiliście się ze swoim gniewem i agresją. Najpierw musimy je zaakceptować, później dzięki temu nauczymy się kontrolować. Teraz możemy iść dalej tym tropem i powoli coraz śmielej stawać oko w oko z czyhającymi w głębi naszej duszy demonami. Bowiem to dopiero początek drogi.
Zapewne to proponowane dziś ćwiczenie spotka się z odruchem odrzucenia, czy wręcz z jawnym oburzeniem. Musimy jednak zerwać teraz z hipokryzją. Raz na zawsze. To być może pierwszy naprawdę trudny moment. Musimy przyznać się do zła drzemiącego w nas. Jeśli tego nie zrobimy i będziemy ciągle uważać się za tzw. dobrych ludzi, pozostaniemy na zawsze tu gdzie jesteśmy. Nigdy nie staniemy się lepsi i bardziej wewnętrznie zrównoważeni. Zewnętrzny pozór dobra nie jest dobrem prawdziwym.
Czas uznać, że ci źli ludzie to nie oni, to my…
Na razie nie będę Wam więcej tłumaczył. To zrobię następnym razem. Dziś pora na nasze szokujące ćwiczenie. Musicie je wykonywać codziennie przez przynajmniej kilka dni. Nawet jeśli będzie w Was narastał wewnętrzny opór.
Zdaję sobie sprawę z tego, że święta tuż tuż i proponowanie tego ćwiczenia właśnie teraz może wydać się szczególnie okrutne. Jednak sami zobaczycie, że być może dzięki niemu – co teraz wyda się Wam absurdalne – bardziej docenicie ludzi zasiadających z Wami przy wigilijnym stole. Na razie musicie mi zaufać, że tak będzie w istocie.

Przeciwwskazania: Ćwiczenia tego nie powinni wykonywać chyba tylko prawdziwi psychopaci i osoby znajdujące się obecnie w silnej depresji.

Wykonanie: Pomyślcie o tym do jakiego zła jesteście zdolni. Nie jakie popełniliście, ale jakie moglibyście popełnić. Wybierzecie coś przed czym się naprawdę wzdrygacie. To taka rzecz, której Waszym zdaniem nigdy nie zrobicie. Coś co przeraża i napełnia obrzydzeniem. Starajcie się sobie wyobrazić, że właśnie to robicie. Dokładnie i ze wszystkimi szczegółami. Będzie trudno, ale niestety tak musi być. Jest to ważny element naszej terapii i nie wolno go pomijać.
Gdyby przyszło Wam to zbyt łatwo i bez wewnętrznego oporu, to znaczy, że nie wybraliście czegoś naprawdę złego, co wydaje Wam się bardzo złe.

Dodatkowe uwagi i zastrzeżenia: W żadnej mierze nie namawiam nikogo do krzywdzenia kogokolwiek i do robienia złych rzeczy. Całe ćwiczenie powinno pozostać tylko i wyłącznie w sferze wyobraźni. Dlatego też nawet nie powinno się o nim opowiadać innym osobom.
Ćwiczenie nie ma na celu rozbudzić w nikim okrucieństwa, a wręcz przeciwnie, co zostanie wkrótce bliżej i dokładniej wyjaśnione.

Wyjaśnienie szóste

Zarówno dyskusja w komentarzach, jak i kilka sytuacji życiowych, których byłem świadkiem w ostatnich dniach, przekonały mnie, iż nad problemem agresji należy zatrzymać się nieco dłużej.
Nad gniewem wprawdzie nie mamy kontroli, bo to uczucie. Nad agresją czyli czynnym wyrażeniem tego gniewu już kontrolę mamy, a przynajmniej powinniśmy mieć. Tu właśnie zaczyna się to, na czym zamierzam się dziś skupić i co wymaga od każdego z nas przemyślenia. Przynajmniej na początku tylko przemyślenia. Później czegoś więcej, ale idźmy po kolei.
Niestety obserwacje pokazują, że większość z nas nie tylko nie potrafi kontrolować agresji, ale nawet nie ma na to specjalnie ochoty. Nie tylko poprzez żmudny proces pracy nad sobą, ale nawet tylko przez uznanie, że ponosimy za takie zachowania odpowiedzialność. Jedynym czynnikiem ograniczającym jest strach przed karą. Nie będziemy więc krzyczeli na szefa, czy też próbowali okładać go pięściami w obawie, że zwolni nas z pracy.
Nie mamy takich oporów wobec innych kierowców na drogach lub stojąc w kolejce w sklepie, albo też czasem nawet wobec rodziny. Nie mówię tu od razu o agresji fizycznej, ale o tzw. agresji słownej. Napisze to wprost. Polacy do kulturalnych narodów nie należą. Wszystkie te k… i ch… słychać już nie tylko w spelunkach, ale nawet u skądinąd wykształconych rodziców krzyczących na swoje dzieci. Coraz rzadziej ktokolwiek widzi w tym coś złego. Nie mam tu zamiaru prawić morałów, ale wulgaryzacja społeczeństwa przybiera obecnie niebezpiecznie na sile.
Wystarczy, gdy porównamy język współczesnych filmów z tym z przed wielu lat. Kabarety też przestały być miejscem inteligentnej rozrywki. Wychodzi zwykle pan na scenę, rzuci kilka tych k… i cała sala pęka ze śmiechu.
Od takiej agresji słownej do fizycznej wcale nie jest tak daleko. W pierwszym rzędzie świadczy ona o braku szacunku do innych ludzi. To zaś wskazuje na to, że w głębi duszy tego szacunku nie mamy i do samych siebie. Tym jednak zajmiemy się znacznie później.
Dzieci wychowują się w przeświadczeniu, że wszystkie konflikty rozwiązuje się albo krzykiem, albo wprost agresją fizyczną. Takie wzorce przekazuje i rodzina i telewizja. Z tym wzrastamy i często nawet nie wiemy, że mogą istnieć inne rozwiązania.
Liczne badania psychologiczne pokazały, wbrew powszechnemu przekonaniu, że poziom agresji u mężczyzn i u kobiet jest podobny. Kobiety rzadziej atakują wprost, gdyż są słabsze fizycznie i bardziej obawiają się odwetu. Natomiast śmieszne wydaje się tradycyjne zalecenie, by panowie rozładowywali agresję przez sport, a panie przez rozmowę. W rzeczywistości obie te formy powinny pojawić się u obu płci.
Na pewno ważną role odgrywa relaks i wypoczynek. Ciągłe zabieganie i permanentny stres powodują, że uczucia łatwiej wymykają się z pod kontroli. Warto też na początek przeanalizować to, w jaki sposób odnosimy się do innych ludzi. Według jakich wyuczonych schematów postępujemy, gdy coś nam się nie podoba…

Wyjaśnienie piąte

Nasze kolejne wyjaśnienie dotyczyć będzie agresji. Pod tym pojęciem kryje się bardzo dużo treści i zapewne nie zdołam tu omówić wszystkich aspektów agresji. Raczej tylko napomknę o kilku sprawach ważnych z punktu widzenia tego kursu.
Przewiduję, że na jakimś etapie proponowanych ćwiczeń u każdego pojawi się co najmniej zniecierpliwienie lub właśnie agresja. Może ona być skierowana na konkretną osobę, może na samego siebie albo też być uczuciem pozornie rozproszonym i nie mającym wyraźnie określonego celu.
Być może niektórych z nas, czy nawet większość wychowano w przekonaniu, że agresja jest czymś złym. Nie dość tego. Zły jest także poprzedzający ją gniew. To silne uczucie, które niekiedy albo i często tak mocno nas opanowuje. O ile na pewnych warunkach możemy przystać na stwierdzenie, że agresja jest z reguły zła, o tyle sam w sobie gniew taki nie jest. To uczucie pozwalające nam reagować na niesprawiedliwość, energia życiowa umożliwiająca nam pokonywanie przeszkód. W imię źle pojętej moralności czy też religijności gniew uznano za coś złego i wtrącono całe pokolenia w poczucie winy z jego powodu. Podobnie jak wszystko co związane z seksem, ale o tym kiedy indziej.
Złe lub dobre będzie to co z gniewem czy też pod jego wpływem zrobimy. Samo uczucie jest moralnie obojętne. Jest też częścią naszej ludzkiej natury i nie ma najmniejszego powodu, byśmy musieli się go wstydzić.
Wróćmy jednak teraz do agresji, czyli do konkretnej czynności wymierzonej przeciw komuś lub czemuś. Bowiem agresję można także wyładować na przedmiotach martwych. Niemal każdej kobiecie zdarzyło się czymś rzucić w złości, a każdemu mężczyźni trzasnąć pięścią w ścianę czy drzwi. Cóż, temperament ma swoje prawa.
Co może skłonić do agresji? Zwykle atak lub podejrzenie, że możemy zostać zaatakowani. Ktoś chce nam odebrać partnerkę/partnera życiowego? Ileż zbrodni popełniono z zazdrości. Ktoś napada nas na ulicy, chce okraść itd. Ten rodzaj agresji możemy jeszcze uznać za uzasadniony koniecznością obrony. Może być odwrotnie. Chcemy mieć coś, co ma ten drugi więc w taki czy inny sposób go atakujemy. Taką agresję trudno pochwalać.
Jest jeszcze jedna forma agresji. Spotykana częściej niż się sądzi. To pozornie bezinteresowna złośliwość. Koledzy w szkole znęcający się nad rówieśnikiem, przełożony w pracy nad pracownikiem, mąż czy żona w domu nad dziećmi i współmałżonkiem. Agresja nie musi mieć formy fizycznej, może być psychiczna. Ten rodzaj świadczy o poważnym zaburzeniu osobowości, o niezadowoleniu z siebie i głęboko skrywanym lęku. Wiem, że spotkam się z krytyką, ale nazbyt dużo mamy w społeczeństwie ludzi, którzy w sprzyjających warunkach przerodziliby się w zwykłych oprawców. Niektórzy z nich żyją nawet pod maską „porządnych ludzi”!
Nie powinniśmy się bać naszego gniewu, ale musimy nauczyć się kontrolować agresję. Dodam jeszcze, że czasem może być skierowana do wewnątrz przeciw samemu sobie. Wtedy dochodzi do okaleczeń i prób samobójczych. Czasem zaś tylko do życia w postawie wiecznie nieszczęśliwego.
To co w nas głęboko ukryte, a co z czasem pokaże nam studnia, musimy dobrze przepracować. Będę jeszcze do tego wracał. Poznamy też inne ważne ludzkie emocje. Przy okazji warto wiedzieć, że często reakcje agresywne potęguje niedobór melatoniny. To może wywojowywać bezsenność oraz stany podwyższonego napięcie nerwowego. Niekiedy warto pomyśleć o czasowej suplementacji melatoniną, co jednocześnie nikogo nie zwalnia z pracy nad sobą, a tylko w tej pracy pomaga.

Wyjaśnienie czwarte

Nasze drugie ćwiczenie ma duże znaczenie terapeutyczne. Z jednej strony pozwala nam zajrzeć pod pewnym kontem we własne wnętrze, a z drugiej uspokaja nas i wycisza. Choć to drugie nie zawsze musi przebiegać tak, jak zwykle sobie to wyobrażamy. Na ten temat napisze kilka słów na końcu.
Skoro tafla wody w studni pokazuje nam odbicie naszego oblicza, to i symboliczna studnia z wyobraźni będzie odbijała to co jest w naszym wnętrzu. Nie od razu będzie to dla nas oczywiste, ale stopniowo zaczniemy widzieć minione wydarzenia ze swojego życia, czyli to o czym pozornie już dawno zapomnieliśmy, a co w rzeczywistości ma wpływ na nasze obecne zachowania. nierzadko stanowi zręb podświadomej motywacji.
Nazbyt często tylko nam się wydaje, że podejmujemy życiowe decyzje w oparciu o racjonalny namysł. Naprawdę do głosu dochodzą wtedy utajone lęki i motywy, do których wolimy się nie przyznawać nawet przed sobą.
Nie napiszę Wam, co dokładnie zobaczycie w tej medytacyjnej studni, bo tego nie wiem. u każdego może to wyglądać inaczej. Nie próbujcie zbyt szybko wszystkiego interpretować i analizować. Dajcie sobie czas. Poczekajcie. Mądrość rodzi się z cierpliwości, a największą mądrość daje cierpliwa obserwacja samego siebie.
Zgodnie z obietnicą, muszę jeszcze napisać kilka słów o tym uspokojeniu przed snem. W dłuższej perspektywie na pewno tak będzie, jednak na pewnym etapie może być zupełnie inaczej. Możecie raczej odczuwać niepokój i mieć później problemy z zasypianiem. Brak snu nigdy nie jest dobry. Obniża naszą odporność i może przyczynić się do pogorszenia stanu zdrowia. Dodatkowo będzie miał negatywny wpływ na naszą pracę i inne obowiązki. Dlatego też, mimo, że nie jestem fanem rozwiązywania problemów za pomocą tabletek, w tym okresie można poszukać jakiegoś nieuzależniającego preparatu, który pomoże nam zasnąć.
Już niebawem kolejne części tego nietypowego kursu…

Ćwiczenie drugie

Tak więc do rzeczy Panie i Panowie. Teoria jest ważna, ale bez praktyki niewiele nam daje. Pora na drugie ćwiczenie praktyczne w naszym kursie. To ćwiczenie możemy roboczo nazwać – spoglądaniem w studnię.
W dawnych czasach studnia pełniła ważną rolę w życiu ludzi. Od tego czy była w niej woda, czy nie, zależało nieraz przetrwanie. Donosiło się ze studni wodę do picia, gotowania i mycia. Jeśli studnia wyschła oznaczało to niejednokrotnie, że trzeba zmienić miejsce zamieszkania lub przynajmniej wykopać nową w odpowiedniejszym miejscu. Nieraz w warownych twierdzach drążono studnie w twardej skale. Niekiedy nawet na głębokość przekraczającą 100 metrów. Od dostępu do wody zależało, jak długo zamek jest w stanie wytrzymać oblężenie. Było to ważniejsze niż męstwo samych obrońców.
Oprócz funkcji praktycznych, studnie miały także swoje znaczenie symboliczne, którego ślady odnajdujemy w wielu baśniach i mitach. Były nieraz bramą do innego zaczarowanego świata. Jednak wcale niełatwo przekroczyć tę bramę. Potrzebna jest do tego odwaga i determinacja. Niekiedy zrozpaczona dziewczyna rzucała się do studni, lecz zamiast śmierci znajdowała tam inny świat. Oczywiście nie zalecam nikomu takiego sposobu na rozwiązanie swoich problemów. Nawet w świecie mitów nie było do końca wiadome, czy rzecz nie skończy się nadzwyczaj banalnie – utopieniem.
Wszystko to razem sprawia, że studnia jakoś fascynuje i przyciąga. Sprawia, że chcemy choć przez chwilę spoglądać w jej taflę i zastanawiać się nad tym, jakie tajemnice może skrywać.
Nie obawiajcie się, do naszego ćwiczenia nie trzeba szukać studni w okolicy. W dzisiejszych czasach dla większości mogłoby to być niewykonalne. Ćwiczenie polega na tym, by wyobrazić sobie studnię. Taką jaką chcemy, albo ładną i nową lub też omszałą i skrytą w cieniu drzew. W wyobraźni można też się udać do studni, którą kiedyś widzieliśmy. Na to ćwiczenie potrzeba nam kilku minut dziennie. Najlepiej tuż przed snem. Powinno nawet ułatwić zasypianie.
Proszę się nachylić nad studnią. W tym wypadku nie grozi nam, że do niej wpadniemy i się utopimy. Spokojnie spoglądamy w taflę wody i nie usiłujemy niczego na siłę wypatrzeć. Ważne, by skoncentrować się na studni i wodzie. Jeszcze nie czas, by spojrzeć bardziej w głębię.
Wy zacznijcie praktykować nowe ćwiczenie, a ja wkrótce zacznę wyjaśniać nieco więcej. Pierwsze (poprzednie) ćwiczenie można na jakiś czas zawiesić.

Wyjaśnienie trzecie

Ostatnio pisałem o punkcie krytycznym, więc teraz pora napisać coś więcej o samym pojęciu kryzysu. Bardzo nam się to później przyda. Nie mam tu na myśli kryzysu, o którym trąbi się na okrągło w w telewizji. Chodzi mi raczej o nasze kryzysy życiowe. Pewne wydarzenia lub nawarstwiające się negatywne emocje, które ostatecznie prowadzą do punktu załamania. Bynajmniej nie są to kryzysy mniejsze od tego ogólnoświatowego. Przynajmniej z indywidualnej perspektywy.
Różnie się to może objawiać. Rozdrażnieniem, bezsennością czy nawet napadami lęku. Czujemy, że sytuacja jest nie do zniesienia. Musimy wreszcie coś zmienić w swoim życiu. Tak dłużej nie można…
Niektórzy z nas określają taki stan pojęciem – depresja. Nie zawsze jest to określenie poprawne i precyzyjne. Dość często nawet nadużywane. Niemniej ważniejsze jest tu coś innego. Gdybyśmy zgłębili źródłosłów słowa „kryzys”, dotarlibyśmy do greckiego krisis (znów nie chodzi o aktualną sytuację w Grecji). Słowem tym nazywano stan walki i zmagania, ale też podejmowania ważnych decyzji. U Kopalińskiego znajdziemy nawet zdefiniowany kryzys jako przełomowy zwrot!
I to właśnie jest najważniejsze. Na ten aspekt kryzysu chcę dziś zwrócić Waszą szczególną uwagę. Kryzys to czas zmian, a nie okres użalania się nad sobą. Powinniśmy przyznać sobie odpowiedni czas na smutek i przeżywanie negatywnych emocji, ale nie może to trwać w nieskończoność. Jeśli ograniczymy się tylko do tego, nic nie zyskamy.
Nie twierdzę bynajmniej, że każda drobna trudność powinna od razu zaowocować wywróceniem całego naszego życia do góry nogami. Nic z tych rzeczy. Jednak poważny kryzys, czy jeśli już musimy to tak nazywać – depresja, muszą prowadzić do zmian. Świadczą o tym, że nasze życie domaga się od nas przejęcia kontroli. Być może za długo już egzystowaliśmy tylko samą siłą rozpędu.
Tylko pozornie niewiele to ma wspólnego z naszym kursem. Naprawdę jest inaczej. Jest jego integralną częścią. Chcesz spać dobrze i spokojnie? Ureguluj swoje życie. Zajmujemy się głównie snami, bo to one dość często pokazują nam co jest nie tak, co trzeba zmienić. Zwłaszcza wtedy, gdy długo ignorujemy wszystkie inne sygnały.
Pora więc na zmiany. Na razie tylko ćwiczenia, o czym już niebawem. Potem być może okaże się, że sporo pracy przed nami i dużo jeszcze musimy w naszym życiu uporządkować.

Wyjaśnienie drugie

Czy już doszliście do punktu krytycznego w pierwszym ćwiczeniu? Każdy kto doszedł zapewne będzie wiedział co mam na myśli. Przez jakiś czas wszystko szło bardzo dobrze. Po przebudzeniu zapamiętywaliśmy coraz więcej i mogliśmy to zapisać. Już nawet pojawiały się przebłyski zrozumienia tego, co symbolizowały nasze sny. Nagle…
Jest gorzej. Coraz mniej szczegółów potrafimy przywołać po przebudzeniu. Wydaje nam się, że cała nasza dotychczasowa praca poszła na marne. Może się nawet pojawić stan lekkiego rozdrażnienia w ciągu dnia. Co się właściwie dzieje? Nic nadzwyczajnego. Oto właśnie natrafiliśmy na zjawisko określane w psychologii mianem oporu wewnętrznego. Nasza podświadomość nie jest aż tak skora do daleko idącej współpracy i zaczyna teraz mocniej chronić swoje tajemnice.
„Winna” jest także nasza świadomość. Najprawdopodobniej przestraszyliśmy się tego co zaczynało objawiać się naszym oczom. Być może do głosu dochodziły skłonności, myśli i intencje, których wstydzimy się tak dalece, że zepchnęliśmy je na samo dno swojej psyche. Nigdy też nie przyznaliśmy się do nich, nawet przed samymi sobą.
Sama wiedza o istnieniu takiego oporu nam nie pomoże. Przestrzegam też przed próbami przełamywania go na siłę. Nic dobrego z tego nie wyniknie. Im bardziej będziemy naciskać, tym bardziej będzie wzrastał opór. Ujmę to tak. Z naszą podświadomością lub bardziej ogólnie – z psychiką, trzeba obchodzić się delikatnie, jak z małym dzieckiem.
Czasami można usłyszeć, że mężczyźni to duże dzieci. Prawda jest taka, że w każdym z nas ukryte jest dziecko. Zarówno w znaczeniu dosłownym, jak i tym przypisywanym mu przez analizę transakcyjną.
Próba wydobywania cenzurowanych treści z naszej głębi, może doprowadzić nas nawet do bezsenności. Nam przecież zależy na czymś odwrotnym. Chcemy spać lepiej i głębiej, a za dnia wykazywać większą odporność na stres.
Na razie radzę delikatnie kontynuować rozpoczęte pierwsze ćwiczenie. Zapisywać tyle ile jesteśmy w stanie sobie przypomnieć i nie przejmować się tym, że jest tego niewiele. Już wkrótce przejdziemy do drugiego ćwiczenia naszego kursu.

Wyjaśnienie pierwsze

Na pewno każdy kto spróbował wykonywać zaproponowane uprzednio ćwiczenie zauważył, że dzięki niemu pamięta więcej ze swoich snów niż przypuszczał. Tajemnica polega na tym, by przywołać wspomnienia ze snów jak najszybciej po przebudzeniu i od razu je zapisać. W przeciwnym razie te doznania szybko się ulotnią w czasie dnia. Nasz mózg jest „zaprogramowany” na zapominanie snów. My staramy się to obecnie zmienić.
Można się zastanawiać nad zasadnością takiego postępowania i przypominania sobie swoich snów? Czy robimy to dlatego, że sny mają jakieś znaczenie? Poniekąd tak. Wspominałem już o tym wcześniej. Zaznaczyłem także, że nie chodzi tu o jakieś wróżby na przyszłość czy podobne rzeczy. Przynajmniej nie w tym znaczeniu, w jakim przyjmuje się to powszechnie.
Jednak na tym etapie ważniejsza jest odpowiedź na inne pytanie. Dlaczego zapominamy swoje sny? W większości wypadków zapominamy je dlatego, że dochodzą w nich do głosu pragnienia albo lęki, których się wstydzimy. Nie chcemy przyjąć ich do wiadomości świadomie i zaakceptować. Ma na to wpływ nasze wychowanie, ale także światopogląd i poniekąd wyznawane wartości. Choć najważniejszy jest obraz samych siebie, czyli to jak sami siebie postrzegamy. Wszystko co nie pasuje do tego obrazu zostaje usunięte z pola świadomości.
Te sprawy mogą w snach występować otwarcie lub pod płaszczykiem symboli. Zwykle te dwie płaszczyzny się przenikają. Symbole nie zawsze muszą odnosić się do ogólnie przyjętych znaczeń, jak sugerował to Freud. Niekiedy mogą to być nasze prywatne symbole, rozumiane tylko przez nas samych. Tak więc zapominamy sny również w obawie, że rozszyfrujemy tę symbolikę na jawie. Z czasem, gdy będzie się kontynuowało ćwiczenie z zapamiętywaniem snów, pojawi się także klucz do tej symboliki.
Bynajmniej nie wszystkie odnoszą się do sfery seksualnej. Tu również Freud przeakcentował jedną sferę życia kosztem innych. Choć wiele z tych naszych pragnień czy lęków może dotyczyć seksu. Z tego także trzeba sobie zdawać sprawę.
Nie należy szukać znaczeń na siłę. Już wkrótce znaczenie symboli zaraz po przebudzeniu będzie dla nas jasne i oczywiste. Warunkiem jest jednak nasz szczerość wobec samych siebie. Może nam się nie spodobać to co dotrze do naszej świadomości i odrzucimy to. Pamiętajmy, że pierwsze skojarzenie jest w tym wypadku najtrafniejsze. Zwłaszcza jeśli będzie bardzo bulwersujące. Czas powoli się oswajać z tą stroną swojej osobowości, której tak bardzo nie akceptujemy.